ظروف سنگی یا دیگ هرکاره، از سنگ طبیعی به نام سرپانتین (که در ایران اغلب در مناطق خراسان یافت می‌شود) ساخته می‌شوند. این سنگ نرم، مقاوم در برابر حرارت و دارای خاصیت چرب طبیعی است. به همین دلیل در برابر آتش مستقیم مقاوم بوده و برای پخت آهسته و ملایم غذاها بسیار مناسب است.

برخلاف ظروف فلزی یا تفلونی، ظروف سنگی هیچ‌گونه روکش شیمیایی ندارند و به مرور زمان مقادیر ناچیزی از املاح مفید معدنی (مانند آهن و منیزیم) را به غذا منتقل می‌کنند. این ویژگی باعث می‌شود غذا طعم اصیل و خانگی بهتری داشته باشد و از نظر طب سنتی، برای تعادل مزاج و سلامتی بدن مفید تلقی شود.

مزایا و فواید ظروف سنگی

• پخت یکنواخت و ملایم → غذا نمی‌سوزد و آب غذا خشک نمی‌شود.
• حفظ مواد مغذی و طعم طبیعی → به دلیل حرارت غیرمستقیم و آهسته.
• سرعت پخت بالا برای غذاهای آبکی → مشابه زودپز اما بدون خطرات شیمیایی.
• سلامت و ایمنی → بدون آزادسازی مواد مضر، مناسب برای افراد دارای کم‌خونی (به دلیل تأمین تدریجی آهن).
• دوام بسیار بالا → با مراقبت صحیح، نسل به نسل قابل استفاده است.
• صرفه‌جویی در انرژی → با حرارت کم هم غذا کامل پخته می‌شود.

معایب و نکات نگهداری ظروف سنگی

هرچند ظروف سنگی مزایای زیادی دارند، اما معایبی هم وجود دارد:

• وزن سنگین → جابه‌جایی سخت‌تر از ظروف فلزی.
• حساس به شوک حرارتی شدید → نباید سرد را مستقیم روی شعله زیاد گذاشت.
• مناسب فقط غذاهای آبکی → برای سرخ‌کردنی، برنج یا غذاهای خشک توصیه نمی‌شود.
• نیاز به آب‌بندی اولیه → قبل از اولین استفاده باید با روغن چرب و آب جوشانده شود.
• احتمال خط‌وخش → سنگ نرم است و با ضربه شدید ممکن است ترک بخورد.

نکات نگهداری: پس از هر بار استفاده با آب گرم و اسفنج نرم بشویید، از مواد شوینده قوی پرهیز کنید و پس از خشک شدن کمی روغن بزنید تا ترک نخورد.

نتیجه‌گیری

ظروف سنگی نه تنها یک ابزار پخت‌وپز، بلکه بخشی از فرهنگ و هویت آشپزی سنتی ایرانی هستند. اگر به دنبال طعم اصیل آبگوشت، خورشت و آش هستید و اهمیت می‌دهید که غذا با کمترین مواد شیمیایی پخته شود، دیگ سنگی گزینه‌ای عالی است. با رعایت نکات آب‌بندی اولیه و نگهداری صحیح، این ظرف می‌تواند سال‌ها همراه شما باشد و تجربه‌ای متفاوت از پخت‌وپز سالم و لذت‌بخش به ارمغان بیاورد.